Унгарын сонгуульд Петер Магярын нам ялалт байгуулж, Орбаны 16 жилийн засаглал төгсгөл боллоо

Унгарын парламентын ээлжит сонгуульд Петер Магяраар удирдуулсан төв үзэл баримтлалтай, Европыг дэмжигч Тиса нам үнэмлэхүй ялалт байгууллаа.

Энэхүү түүхэн үйл явдал нь Ерөнхий сайд Виктор Орбаны арван зургаан жил үргэлжилсэн тасралтгүй засаглалыг эцэслэж, тус улсын дотоод бодлого болон Европын Холбоо, ОХУ-тай харилцах харилцаанд томоохон өөрчлөлт авчрах эхлэлийг тавив.

Сонгуулийн ирц 80 орчим хувьтай буюу албан ёсны мэдээллээр 79.5-аас 79.6 хувьд хүрсэн нь коммунизмын дараах үеийн түүхэн дэх хамгийн өндөр үзүүлэлт болжээ. Сонгогчдын энэхүү өндөр идэвх нь сөрөг хүчинд эрх баригч намыг дэмждэг бүтцийн саад бэрхшээлийг даван туулах боломжийг олгосон байна.

Сонгуулийн урьдчилсан дүнгээр Тиса нам нийт сонгогчдын 53-54 хувийн саналыг авч, парламентын 199 суудлын 138-ыг нь бүрдүүлэхээр болсон байна. Ингэснээр тэд Үндсэн хуульд дангаар өөрчлөлт оруулах эрх бүхий гуравны хоёрын хэт олонхийн статустай болж, улс төрийн хүчирхэг мандатыг өөртөө төвлөрүүллээ.

Харин эрх баригч Фидес нам 38-39 хувийн саналаар 55-56 суудал авч, өмнөх парламентын төлөөллийнхөө талаас илүү хувийг алдсан бол хэт барууны үзэлт "Бидний эх орон" нам таван хувийн босгыг давж, зургаан суудалтайгаар парламентад орж ирлээ. Виктор Орбан ялагдлаа хүлээн зөвшөөрч, үр дүнг "бидний хувьд хүндрэлтэй ч маш тодорхой" хэмээн тодорхойлоод, цаашид сөрөг хүчний байр сууринаас ажиллахаа мэдэгдсэн байна.

Шинэ Ерөнхий сайдаар томилогдох нь тодорхой болсон Петер Магяр улс орондоо шуурхай, өргөн хүрээний өөрчлөлт хийх мөрийн хөтөлбөрөө танилцуулжээ. Тэрбээр, Ерөнхий сайдын бүрэн эрхийн хугацааг дээд тал нь хоёр удаа буюу найман жил байхаар Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулахаа амласан бөгөөд энэ нь Виктор Орбаныг дахин засгийн эрхэнд гарах боломжийг бүрмөсөн хаах зорилготой юм.

Мөн эрх мэдлийг шилжүүлэх үйл явцыг хурдасгахын тулд Ерөнхийлөгч Тамаш Шуйокийг Орбаны "утсан хүүхэлдэй" хэмээн буруутгаж, нэн даруй огцрохыг шаардлаа. Түүнчлэн Дээд шүүх, Үндсэн хуулийн цэц, Үндэсний аудитын газрын удирдлагуудыг албан тушаалаа хүлээлгэн өгөхийг уриалсан байна. Авлигын эсрэг тэмцлийн хүрээнд хууль бус хөрөнгийг мөрдөн шалгах, төрийн томоохон гэрээнүүдийг эргэн харах Үндэсний хөрөнгө сэргээх газар байгуулж, Европын прокурорын байгууллагад албан ёсоор нэгдэхээ илэрхийлжээ.

Энэхүү улс төрийн шилжилт нь дэлхийн хэт барууны үзэлтнүүд, тэр дундаа Владимир Путин, Дональд Трамп нарын улс төрийн холбоотнуудад хүнд цохилт болсон бол Европын Холбооны хувьд томоохон ялалт болж байна.

Петер Магяр Унгар улсыг Европын Холбоо болон НАТО-ийн "бүтээлч түнш" болгоно гэдгээ онцолж, хууль дээдлэх ёсыг зөрчсөн гэх үндэслэлээр царцаагдаад байсан 20 тэрбум еврогийн санхүүжилтийг нээхэд гол анхаарлаа хандуулахаа мэдэгдэв.

Түүний гадаад дахь анхны албан ёсны айлчлалууд эвдэрсэн харилцаагаа сэргээх зорилгоор Варшав, Вена, Брюссель хотуудад хийгдэх аж. ОХУ-ын эрчим хүчний хамаарлыг хүлээн зөвшөөрч байгаа хэдий ч Москвагаас зайлсхийсэн, прагматик хандлага баримтлахаа тодотгож, сонгуульд ялсныхаа дараа Путин руу залгахгүй гэдгээ хатуу мэдэгдсэн байна.

Сонгуулийн үр дүнг Европын удирдагчид таатайгаар хүлээн авч, баяр хүргэж эхэллээ. Европын Комиссын Ерөнхийлөгч Урсула фон дер Лейен "Европын зүрх өнөө шөнө Унгарт илүү хүчтэй цохилж байна" хэмээн онцолсон бол Германы Канцлер Фридрих Мерц үүнийг барууны популизм болон Оросын суртал ухуулгын хүнд ялагдал гэж тодорхойлжээ.

Улс төрийн эерэг хүлээлтийн нөлөөгөөр санхүүгийн зах зээл хурдацтай сэргэж, Унгарын форинтын ханш еврогийн эсрэг сүүлийн дөрвөн жилийн дээд түвшиндээ хүрч чангарлаа.

 Сонгуулийн эцсийн албан ёсны дүнг гадаадад өгсөн саналыг нэгтгэн тавдугаар сарын 4-ний дотор бүрэн баталгаажуулах төлөвтэй байгаа бөгөөд энэ нь Унгар улсын ардчилсан тогтолцоог сэргээх шинэ эриний эхлэл болж байна.

Эх сурвалж:

• pbs.org

• pbs.org

• theguardian.com

• deccanherald.com

• dailynewsegypt.com