Энэ төслийн хүрээнд Хустайн нурууны байгалийн цогцолбор газрын байгаль хамгаалагчид, судлаачдын ажиллаж, амьдрах нөхцлийг сайжруулах зорилгоор 16 айлын орон сууцыг ашиглалтад оруулж, оршин суугчдад түлхүүрийг нь гардуулан /2020.08.04/ өглөө.
Уг арга хэмжээнд ХБНГУ-аас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд бүрэн эрхт Элчин сайд Ёорн Розенберг, УИХ-ын гишүүн, БОАЖ-ын Сайд Д.Сарангэрэл, УИХ-ын гишүүн Н.Энхболд зэрэг албаны хүмүүс оролцов.
Энэ үеэр БОАЖ-ын сайд Д.Сарангэрэл:
– “Монгол Улс газар нутгийнхаа нийт 21 хувийг тусгай хамгаалалтад авсан байдаг. Голландаас 1992 онд 15 тахийг нутагшуулж байлаа. Өнөөдөр Хустайн нурууны тахь 410 болжээ. [Tweet “Өнөөдөр Хустайн нурууны тахь 410 болжээ. “]Мөн Говь-Алтай, Ховд аймагт тахь үржиж байгаа. Монгол Улс нийт 800 гаруй тахийн сүрэгтэй болсон байна. Тахь үржиж өсөхөд манай тусгай хамгаалалттай газрынхан тэр дундаа байгаль хамгаалагчид нөр их хөдөлмөр бүтээлээ шингээсэн.
Байгаль хамгаалагчид маань цаг агаарын хүнд нөхцөлд хадга, асга чулуутай, бартаатай уулаар мотоцикл унаад араатан амьтдаас тахиа хамгаалахын төлөө өөрсдийн эрүүл мэнд, амь насаа зориулан ажиллаж байна. Энэ хүнд хүч хөдөлмөрийн үр дүнд устаад байсан тахь эх орондоо эргэж ирсэн.
Тусгай хамгаалалттай газрын байгаль хамгаалагчид маань БОАЖЯ-нд харьяалагддаг. Харин орон нутгийн байгаль хамгаалагчид тухайн нутгийн байгаль орчин аялал жуулчлалын газарт харьяалагддаг. Тийм учраас дүрэмт хувцас, тоног төхөөрөмжийн хангамж ялгаатай байдаг асуудлыг хэлж байна. Үүнийг нэгдсэн стандартад оруулах шаардлага байна гэж харлаа. Мөн цалин хангамжид боловсролын асуудал хөндөгддөг юм байна. Өнөөдрийн боломжит түвшинг харгалзаж үзэж байгаад цалинг дүйцүүлэх үү гэдэг асуудлыг судалж шийдвэрлэх үүргийг би Төрийн нарийн бичгийн даргадаа өгсөн байгаа. Үүний дараа байгалиа хамгаалах үйлсэд хүчин зүтгэж буй уул усны эздийн цалин, нийгмийн асуудлыг шийдвэрлэх боломж бий гэж харж байна. Цаашид байгаль хамгаалагчдын нийгмийн асуудалд анхаарах чиглэлээр ажиллана” гэдгийг онцоллоо.
ХБНГУ-аас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд бүрэн эрхт Элчин сайд Ёорн Розенберг:
-“Бид Монгол Улсад 1992 оноос эхлэн байгаль хамгааллын чиглэлээр хамтран ажиллаж байна. Өнгөрсөн 20 гаруй жилийн хугацааны хөгжлийн бодлогын хамтын ажиллагааны нэг үндсэн чиглэл нь байгаль хамгаалал байлаа. Хустайд 2015 оноос хэрэгжүүлж эхэлсэн энэ төсөл маань гурван үе шаттайгаар 12 жил үргэлжилж 2027 онд дуусна.
Орон сууцандаа төвхнөсөн Хустайн байгалийн цогцолборт газрын тахьчин Ө.Баянмөнх:
– “Би 16 жил ажиллаж байна. Өглөө таван цагт гараад орой 19.00-20.00 цагт гэртээ ирдэг. Орой ирэхэд гэр хүйтэн, гал түлэхээс эхлээд хүндрэлтэй. Харин өнөөдөр халуун, хүйтэн устай, бохироо шийдсэн тохилог сайхан байртай болсондоо маш их баяртай байна. Эхнэр маань мөн энд ажилладаг. Бид дөрвөн хүүхэдтэй” гэв.
Ургамал судлаач бүсгүй:
-“Анх энд ирээд модон амбаарт амьдарч байлаа. Дараа нь гэрт амьдардаг болсон. Өнөөдөр ийм сайхан хоёр өрөө байранд орсондоо туйлын баяртай байна. Олон жилийн нөр их хөдөлмөрийн минь шагнал энэ байх. Манай гэр бүлийн хүн энд ажилладаг. Өмнө нь бид хоёр энд, хүүхэд маань эмээ, өвөөтэйгээ амьдардаг байсан бол орон сууцтай болсон тул ээжтэйгээ, хүүтэйгээ, ханьтайгаа бүгд хамтдаа аз жаргалтай амьдарч байна” гэж сэтгэгдлээ хуваалцсан юм.
Хустай нуурын байгалийн цогцолбор газрын 50,6 мянган нутагт 459 зүйл гуурст ургамал, 85 зүйл хаг, 90 зүйл хөвд, 33 зүйл мөөг ургадаг, халиун буга, цагаан зээр, бор гөрөөс, зэрлэг гархай, аргаль хонь, янгир ямаа, монгол тарвага, саарал чоно, шилүүм мий, мануул мий, шао үнэг, хярс үнэг, халздай дорго зэрэг 55 зүйл хөхтөн амьтад, нохой тас, цармын болон хээрийн бүргэд, ооч ёл, хонин тоодог, гангар хун, хар өрөвтас, дагуур ятуу, хотны бүтээхэй зэрэг 223 зүйл шувуу, 16 зүйл загас, 2 зүйл хоёр нутагтан, 365 зүйл шавьж, түүний дотор 21 зүйл шоргоолж, 55 зүйл булцуу сахалт эрвээхэй, 10 зүйл голио, 29 зүйл царцаа бүртгэгджээ. Мөн урьд өмнө дэлхийд тэмдэглэгдээгүй байсан нэгэн зүйл хөрсний шавьж Хустайгаас шинээр олдож Epidamaeus khustaiensis хэмээн нэрлэгдсэн байна. Эдүгээ манай дэлхийд үлдсэн цорын ганц зэрлэг адуу тахийг сэргээн нутагшуулах ажил 1992 онд эхэлж, Хустай байгалийн цогцолбор газар одоо дэлхий дээрх хамгийн олон тахьтай газар болоод байна.
/Хустайн нурууны байгалийн цогцолбор газрын байгаль хамгаалагч, судлаачид/
УИХ-ын 1993.11.12-ны өдрийн 83 дугаар тогтоолоор Хустайн нурууг байгалийн нөөц газрын зэрэглэлээр анх улсын тусгай хамгаалалтад авч, 1998 онд зэрэглэлийг ахиулан байгалийн цогцолборт газар болгосон.
Улсын хэмжээнд 1000 гаруй байгаль хамгаалагч ан амьтан, байгалийн үзэсгэлэнт газруудыг хамгаалан ажиллаж байна.
