Морин жилд мэндэлсэн хаад
Монголын түүхэнд "Морин жил"-үүдэд улс төрийн томоохон өөрчлөлт, түүхэн эргэлт, сэргэлтүүд тохиож байсныг түүхч, судлаачид онцолж байна.
Монголчууд морин жилийг "хийморьтой, эрч хүчтэй" жил гэж үздэгээс гадна түүхчид энэ жилийг "шинэчлэлийн жил" гэж тодорхойлох нь бий.
1206 оны Улаан морин жил болон 1990 оны Цагаан морин жилийг төрт ёсны болон нийгмийн байгууламжийн хамгийн том өөрчлөлтийн жилүүд хэмээн онцгойлон бэлгэшээдэг.
Мөн морин жилд монголын хаад, ноёд олноор мэндэлсэн байдаг.
1162 оны Хар Морин жил Чингис хаан 1186 оны Цагаан Морин жил Өгөөдэй хаан 1342 оны Хар Морин жил Төгс Төмөр хаан 1426 оны Улаан Морин жил Мандуул хаан 1558 оны Шар Морин жил Халхын Түмэнхэн сайн ноён 1582 оны Хар Морин жил Хошуудын Төрбайх хаан 1594 оны Хөх Морин жил Түшээт хан Гомбодорж тус тус мэндэлжээ.
Морин жилд болж байсан онцлох үйл явдлууд:
1. Эзэн Чингис хаан (Тэмүжин) Онон голын Дэлүүн болдогт мэндэлсэн -1162 оны усан морин жил,
2. Их Монгол Улс байгуулагдаж, Тэмүжинийг "Чингис хаан" хэмээн өргөмжилсөн -1206 оны улаан морин жил,
3. Чингис хаан Самаркандыг эзэлсэн -1222 оны хар морин жил,
4. Чингис хаан Дундад Азийн дайныг дуусгаж, нутаг буцах замдаа алдарт Чан Чун бумбатай уулзсан -1222 оны хар морин жил,
5. Өгэдэй хааны цэргүүд Зүрчидийн Алтан улсыг (Цзинь) бүрэн мөхөөсөн -1234 оны хөх морин жил,
6. Өгэдэй хааны хүү Гүюг хааныг Их Хуралдайгаар Монголын Их Хаанд өргөмжлөв. Энэ үеэр Ромын Папын элч Плано Карпини Монголд ирж байсан- 1246 оны улаан морин жил,
7. Монголчууд дэлхийн хэмжээний бодлого тодорхойлж байсныг гэрчлэх / өнөөдөр Ватиканы архивт хадгалагдаж буй ховор дурсгал/ Гүюг хаан Ромын Папт захидал илгээсэн -1246 оны улаан морин жил,
8. Урианхадай жанжин Ханойг эзэлсэн -1258 оны шар морин жил,
9. Хүлэгү хаан Багдад хотыг эзлэн авч, Ойрх Дорнодод Ил Хаант Улс байгуулагдах эхлэлийг тавьсан -1258 оны шар морин жил,
10. Хубилай хаан Ява арлыг довтолсон -1282 оны хар морин жил,
11. Кебек Цагаадайн хаан ширээнд заларсан -1318 оны шар морин жил,
12. Доголон Төмөр Мавреннахрыг эзлэн авсан -1366 оны улаан морин жил,
13. Юань гүрний үед Хубилай хааны зарлигаар "Дөрвөлжин бичиг"-ийг улсын бичиг болгон тунхагласан -1270 оны цагаан морин жил,
14. Төгстөмөр Усхал хаан ширээнд суусан -1378 оны шар морин жил,
15. Юань гүрэн мөхсөний дараах "Бага хаадын үе"-д Гүнтөмөр хаан таалал төгсөж, хаан ширээний төлөөх тэмцэл эрчимжсэн -1402 оны хар морин жил,
16. Эсэн тайш Мин Улсын Инзун хааныг олзноос буцаасан -1450 оны цагаан морин жил,
17. Монголыг нэгтгэсэн Батмөнх Даян хаан мэндэлсэн -1462 оны хар морин жил,
18. Түмэн засагт хаан ширээнд заларсан -1558 оны шар морин жил,
19. Түмэдийн Алтан хаан таалал төгсөж, Монголд бурхны шашин дэлгэрэх суурь тавигдсан -1582 оны хар морин жил,
20. Буян сэцэн хаан ширээнд заларсан -1594 оны хөх морин жил,
21. Хотгойдын Омбо-Эрдэнэ эцгийн орыг залгамжилсан -1630 оны цагаан морин жил,
22. Төрбайх Гүүш хаан Төвдийг эзэлсэн -1642 оны хар морин жил,
23. Монголын түүхэн дэх хамгийн том тулаануудын нэг болох Улаанбудангийн тулалдаан Галдан бошогт хаан болон Манжийн Энх-Амгалан хааны цэргийн хооронд болсон -1690 оны цагаан морин жил,
24. Монголын нэрт соён гэгээрүүлэгч, Говийн догшин ноён хутагт Дулдуйтын Данзанравжаа "Өвөр баясгалант" Хамарын хийдийг байгуулж, соёл урлагийн томоохон төв болгосон -1822 оны хар морин жил,
25. Чин ван Ханддорж мэндэлсэн -1870 оны цагаан морин жил,
26. Оросын нэрт аялагч П.К.Козлов Монголд ирж, удалгүй Хараагийн Ноён уулын булшийг нээх эхлэлийг тавьж улмаар Хүннү судлалд дэлхийн хэмжээний нээлт болсон -1906 оны улаан морин жил,
27. Их зохиолч Д. Нацагдорж мэндэлсэн- 1906 оны улаан морин жил,
28. Хүрээнд нууц бүлгэмүүд байгуулагдсан -1918 оны шар морин жил,
29. Богд хаант Монгол Улсын хэмжээнд анхны хүн амын тооллого явуулах бэлтгэл ажил хийгдсэн -1918 оны шар морин жил,
30. Дэлхийн II дайны үед Монголын ард түмэн Зөвлөлтийн улаан армид туслах "Хувьсгалт Монгол" танкын цувааг бэлэглэх шийдвэр гаргаж, хандивын ажил өрнөсөн -1942 оны хар морин жил,
31. МУИС-ийг байгуулсан -1942 оны хар морин жил,
32. Монголын орчин үеийн дүрслэх урлагийн сор болсон "Маршал Чойбалсангийн хөрөг"-ийг зураач Ү.Ядамсүрэн зурсан нь урлагт "Монгол зураг"-ийн арга барилыг шинэ шатанд гаргасан -1942 оны хар морин жил,
33. Монгол-Хятадын найрамдлын гэрээ байгуулагдаж, бүтээн байгуулалтын ажил өрнөсөн -1954 оны хөх морин жил,
34. Улаанбаатар хотод их үер болж, дараа нь хотыг шинэчлэн төлөвлөх их ажил эхлэсэн -1966 оны улаан морин жил,
35. Эрдэнэт үйлдвэр анхны баяжмалаа гаргаж, ашиглалтад орсон нь Монголын эдийн засагт шинэ эринг авчирсан -1978 оны шар морин жил,
36. Ардчилсан хөдөлгөөн өрнөж, Монгол Улс олон намын тогтолцоо, зах зээлийн эдийн засагт шилжсэн -1990 оны цагаан морин жил,
37. Монгол Улс НҮБ-ын Энхийг сахиулах ажиллагаанд анхны ажиглагч офицеруудаа илгээж эхлэсэн -2002 оны хар морин жил,
38. Монгол Улс, ОХУ, БНХАУ-ын төрийн тэргүүнүүд анх удаа гурван талт уулзалт хийсэн -2014 оны хөх морин жил,
39. Монгол Улс түүхэндээ анх удаа "Азийн хүүхдүүд" олон улсын спортын наадмыг эх орондоо зохион байгуулах бэлтгэлийг базааж, спортын дипломат харилцаа эрчимжсэн -2014 оны хөх морин жил
Сэтгэгдэл (0)
Уншигч та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын нэр төрд халдахгүй, ёс бус, бүдүүлэг үг хэллэг ашиглахгүй байж, өөрийн болоод хүний үзэл бодлыг хүндэтгэнэ үү.
Одоогоор сэтгэгдэл байхгүй байна. Та анхны сэтгэгдлийг бичээрэй.