Сүнсэн бөөмийг илрүүлсэн Фрэнсис Халзен Физикийн салбарын Нобелийн шагналтан боллоо
Шведийн Хааны Шинжлэх Ухааны Академи 2026 оны Физикийн салбарын Нобелийн шагналыг Антарктидын мөсөн дор орших "IceCube" обсерваторийг байгуулах үйлсэд үнэтэй хувь нэмэр оруулж, сансрын гаралтай өндөр энергийн нейтрино бөөмсийг нээсэн профессор Фрэнсис Халзенд олгохоор шийдвэрлэлээ.
Висконсин-Мэдисоны их сургуулийн онолын бөөмийн физикч, 82 настай Фрэнсис Халзен нь орчлон ертөнцийн хамгийн нууцлаг "сүнсэн бөөмс"-ийг судлах шинэ эрин үеийг эхлүүлсэн гавьяаныхаа төлөө 12 сая швед крон буюу ойролцоогоор 1.2 сая ам.долларын шагнал хүртэж байна. Энэхүү нээлт нь одон орон судлалын салбарт нейтрино ажиглалтын шинэ чиглэлийг албан ёсоор нээж өгсөн түүхэн үйл явдал боллоо гэж Нобелийн хороо онцлон тэмдэглэв.
Нейтрино буюу эрдэмтдийн "сүнсэн бөөм" гэж нэрлэдэг эдгээр бөөмс нь масс бараг байхгүй, цахилгаан цэнэггүй тул ердийн бодистой бараг харилцан үйлчлэлцдэггүй байна. Секунд тутамд олон тэрбум нейтрино бидний биеэр ямар ч саадгүй нэвтрэн өнгөрдөг ч тэдгээрийг барьж авах нь туйлын хэцүү байдаг. Нарнаас ялгардаг бага энергийн нейтрино түгээмэл байдаг бол Фрэнсис Халзены судалсан өндөр энергийн нейтрино нь супернова буюу оддын дэлбэрэлт, аварга том хар нүх зэрэг орчлон ертөнцийн хамгийн хүчтэй үзэгдлүүдийн үед үүсдэг. Тэдгээр нь соронзон орон эсвэл бусад бодист сааталгүйгээр олон тэрбум гэрлийн жилийн зайд шулуун шугамаар аялдаг тул алс холын сансрын нууцыг тээгч шууд элч болдог байна.
Профессор Халзен Антарктидын туйлын цэвэр, тунгалаг мөс нь эдгээр баригдашгүй бөөмсийг ажиглахад хамгийн тохиромжтой орчин болохыг олж харсан юм. Түүний санаачилгаар Амундсен-Скоттын өмнөд туйлын станцад "IceCube" нейтрино обсерваторийг байгуулсан бөгөөд энэ нь нэг шоо километр хэмжээтэй асар том мөсөн байгууламж юм. Эрдэмтэд мөсөн доор 1.5-2.5 километрийн гүнд сагсан бөмбөгийн хэмжээтэй 5000 гаруй гэрэл мэдрэгчийг байршуулжээ. Сансрын нейтрино мөсөн дэх атомын цөмтэй маш ховор тохиолдолд мөргөлдөх үед "Черенковын цацраг" хэмээх богино хугацааны цэнхэр гэрэл үүсдэг бөгөөд гүнд байрлах мэдрэгчүүд тэрхүү гэрлийг бүртгэн авч, бөөмийн гарал үүслийг сансрын гүнд мөшгөх боломжийг олгодог байна.
Энэхүү амжилтад хүрэх зам нь хэдэн арван жилийн шаргуу хөдөлмөр байв. Профессор Фрэнсис Халзен өмнөд туйлын мөсийг ашиглан нейтрино барих зоригтой санаагаа анх 1988 онд танилцуулж байсан ч тухайн үед эрдэмтдийн дунд ихээхэн маргаан дагуулж байжээ.
Улмаар 1992 оноос эхлэн мэдрэгчүүдийг мөсөн доор байршуулах туршилтууд эхэлж, "IceCube" обсерваторийн барилгын ажил 2011 онд бүрэн дууссан байна. Харин 2013 онд уг төхөөрөмж дэлхийгээс гаднах сансрын гаралтай анхны өндөр энергийн нейтрино бөөмсийг амжилттай бүртгэж авснаар Халзены онол бодит болох нь батлагдсан юм.
Нобелийн хорооноос Фрэнсис Халзены тууштай байдал болон алсын хараа нь одон орон судлалын цоо шинэ эрин үе болох "нейтрино одон орон"-ы үндэс суурийг тавьсныг онцлон тэмдэглэв. Хүн төрөлхтөн орчлон ертөнцийг зөвхөн гэрлээр бус нейтриногоор харж эхэлснээр уламжлалт дуран авайгаар судлах боломжгүй сансрын нэн ховор үзэгдлүүдийг зураглах, гүнзгийрүүлэн судлах боломжтой болж байна. Энэхүү нээлт нь физикийн шинжлэх ухаанд шинэ үүд хаалгыг нээж, ирээдүйн сансар судлалын хөгжилд үнэлж баршгүй хувь нэмэр оруулж байгаа бөгөөд 82 настай эрдэмтний насан туршийн хөдөлмөрийн үр дүн ийнхүү дэлхийн хамгийн нэр хүндтэй шагналаар үнэлэгдлээ.
Эх сурвалж:
• scar.org
Сэтгэгдэл (0)
Уншигч та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын нэр төрд халдахгүй, ёс бус, бүдүүлэг үг хэллэг ашиглахгүй байж, өөрийн болоод хүний үзэл бодлыг хүндэтгэнэ үү.
Одоогоор сэтгэгдэл байхгүй байна. Та анхны сэтгэгдлийг бичээрэй.